Bestel je tafelspitz in een van de oude restaurants van Wenen, dan komt het dampend in zijn pan op tafel. Je begint met de amberkleurige, heldere runderbouillon. Daarna wordt het rundvlees dat erin sudderde in dikke plakken gesneden en gegeten met een pittige saus van geraspte appel en een bieslooksaus van zure room, zodat je de bouillon en het vlees in één maaltijd proeft. De methode is verrassend simpel: één stuk rundvlees suddert bijna 3 uur met aromatische groenten. Er wordt niets aangebraden en er is geen saus die moet inkoken, dus een hitte die nooit kookt doet het meeste werk om de bouillon helder te houden.
De geschiedenis van tafelspitz

Rundvlees in Wenen en aan het hof
Rundvlees speelt al heel lang de hoofdrol in de Weense keuken, en vanaf het einde van de middeleeuwen was het een belangrijk voedingsmiddel voor de stadsbewoners. Rond het midden van de 16e eeuw bereikten honderdduizenden runderen uit de Hongaarse vlakte Wenen. Spoorwegen waren er nog niet, dus de kuddes werden dagenlang te voet gedreven, en zelfs vee dat mager aankwam was gewild om vet te mesten. In de 19e eeuw bundelde de veemarkt bij St. Marx de vleesvoorziening van de stad.
In de jaren 1830 was gekookt rundvlees al een vast onderdeel van de hofkeuken, en keizer Franz Joseph I stond erom bekend dat hij het graag at. In 1912 ontbrak goed gekookt rundvlees nooit op de privétafel van Zijne Majesteit. Van het hof verspreidde het zich naar huizen en restaurants, tot het een gerecht was dat heel Wenen at, ongeacht stand. De naam 'Tafelspitz' duikt voor het eerst op in een receptenverzameling uit 1911.
Rond het ontstaan van tafelspitz bestaat een legende die met Hotel Sacher te maken heeft. Franz Joseph at razendsnel, en volgens de hofetiquette moesten de andere gasten ook stoppen zodra de keizer klaar was met eten. Voor de officieren die met honger van het hof vertrokken, maakte Anna Sacher een gerecht dat lang kon sudderen.
Na de Tweede Wereldoorlog verdween de cultuur van het gekookte rundvlees een tijd naar de achtergrond. Vanaf de jaren 1950 blies een aantal restaurants de traditie nieuw leven in, en vandaag is tafelspitz een handtekeninggerecht van de traditionele Weense restaurants, ook bij toeristen bekend.
Het stuk vlees achter de naam
'Tafelspitz' was oorspronkelijk de naam van een stuk vlees: een deel van de achterbout of de dij van een jonge stier, met een dun laagje smaakvol vet over de bovenrand. Dat stuk gaf zijn naam aan het gerecht. Weense slagers hebben voor elk stuk kookvlees een precieze naam, en naast Tafelspitz hoor je namen van stukken kookvlees als Hieferscherzel, Kruspel en Kavalierspitz.

Tafelspitz en zijn Europese neven
Rundvlees dat met aromatische groenten wordt gekookt, kom je in heel Europa tegen: de Franse pot-au-feu (in het Japans) en de Italiaanse bollito misto bijvoorbeeld. Bij de buren is de Gaisburger Marsch uit Zwaben net zo goed een runderbouillon, geserveerd met aardappelen en Spätzle. Naast elkaar gezet laten ze zien wat de Weense versie bijzonder maakt: de bouillon komt eerst, en het vlees wordt daarna met de bijbehorende sausjes gegeten.
Ingrediënten voor 6 personen

In Wenen wordt voor tafelspitz een deel van de runderdij gebruikt. Bij de slager komt het staartstuk er het dichtst bij, het uiteinde van de lende, soms als heel stuk met zijn vetlaag verkocht. Kun je dat niet vinden, dan kan runderdij of een stuk schenkel ook. Schenkel heeft veel pezen, dus smelt het bindweefsel bij lang sudderen tot iets zijdeachtigs en geeft het de bouillon extra body. Snijd bij welk stuk dan ook de vetlaag er niet af.
Verse mierikswortel is soms als hele wortel te koop bij importwinkels, groentespeciaalzaken of online. Hij is het scherpst op het moment dat je hem raspt en verliest daarna aroma, dus ras hem ideaal pas vlak voor het eten. Kant-en-klare mierikswortel kan ook, maar de scherpte verschilt per product, dus voeg beetje bij beetje toe en proef.
Rundvlees kiezen voor tafelspitz
Kun je geen staartstuk vinden, dan werkt één stuk runderdij, schenkel of schouder ook goed. Schenkel heeft veel pezen, die bij lang sudderen zacht worden en de bouillon rijker maken. Bij een magerder stuk verkort je de suddertijd en stop je zodra een vork er makkelijk in glijdt.
Bereiding
Het voorbereiden kost ongeveer 20 minuten, het sudderen 2 1/2–3 uur. Sudderen vraagt bijna geen aandacht, dus maak de Apfelkren en de bieslooksaus in de laatste 30 minuten.
Wil je de aromatische groenten ook eten, houd dan aparte wortels en bleekselderij achter van die in de pan en voeg ze pas in de laatste 45 minuten toe. Groenten die vanaf het begin meekoken, staan in 3 uur al hun smaak aan de bouillon af en worden slap.
Koud laat het vlees zich makkelijker in dunne plakken snijden. Kook je het een dag van tevoren, haal het vlees dan uit de bouillon, wikkel het strak in plasticfolie en zet het in de koelkast; snijd het pas bij het serveren en warm het op in hete bouillon. De bouillon bij het opwarmen niet opnieuw laten koken houdt het vlees sappig.
Bij het raspen van mierikswortel komt een sterk prikkelende stof vrij die in je ogen en neus bijt. Houd je gezicht erbij vandaan en zorg voor ventilatie. De Apfelkren bevat geen tarwe of iets dergelijks, maar de zure room in de bieslooksaus bevat melk.
De tafelspitzbouillon helder houden
Een troebele bouillon komt bijna altijd doordat er te hard is gekookt, waardoor schuim en vet weer door de vloeistof worden gekarnd. Houd het vuur zo laag dat het oppervlak nauwelijks trilt en schep vaak af. Is hij al troebel geworden, dan maakt een zeef met een vel keukenpapier erin hem weer een beetje helderder.
Tafelspitz op z'n Weens serveren

Tafelspitz is eigenlijk een diner van twee gangen uit één pan. De bouillon komt eerst, met griesmeeldumplings (Grießnockerl) of dunne reepjes pannenkoek (Frittaten) erin en fijngesneden bieslook erover. Thuis komen dunne reepjes omelet of pannenkoek aardig in de buurt van het gevoel van Frittaten.
Bij het vlees horen in Wenen bijna vaste metgezellen: Apfelkren van appel en mierikswortel, Semmelkren van brood en mierikswortel, bieslooksaus, Rösterdäpfel (in de pan gebakken aardappelschijfjes) en roomspinazie of groene bonen met dille. Dat is veel werk, maar Apfelkren en bieslooksaus alleen geven je al het gevoel van een Weense tafel.
Veelgestelde vragen
Wat doe ik met overgebleven vlees en bouillon?
Bewaar ze apart. Wikkel het vlees in plasticfolie, zet het in de koelkast en eet het snel op; als het in de bouillon blijft liggen, wordt het juist droog. Bewaar de bouillon in een eigen bak in de koelkast en verwarm hem bij het opwarmen goed door.
Kan ik de Apfelkren van tevoren maken?
Ja, maar een dag van tevoren gemaakt verliest de mierikswortel wat van zijn scherpte. Bewaar hem in een luchtdichte bak in de koelkast en roer vlak voor het eten nog wat extra mierikswortel erdoor om het aroma terug te halen.









