Proszek ryżowy na suchej patelni zmienia barwę z białej na głęboko złotą i kuchnia zaczyna pachnieć popcornem. Ten zapach to podstawa talabaw. Rozmieszany w wodzie i zagotowany zamienia się w miękką, prażoną polewkę, w której leżą cienkie plasterki pędów bambusa, kawałki lekko grillowanej ryby, cebula i czosnek. Sos rybny i cukier stoją w garnku obok siebie, pieprz dodaje końcowego ostrza, a garść bazylii rzucona na wierzch tuż przed wyniesieniem na stół otwiera całą tę kompozycję.
Talabaw to wielka zupa ludu Karen (Kayin) z Mjanmy. Podaje się ją w garnku, w którym się gotowała, i każdy nabiera sobie obfitą miskę do niewielkiej porcji ryżu.
Wielka zupa z bambusowych wzgórz
Zupa, dzięki której trochę ryżu wystarczało na długo
Karenowie mieszkali w wioskach na wzgórzach, blisko bambusowych lasów. Do miejskich targów schodzili rzadko i większość jedzenia zbierali w samym lesie. Ryż był drogi, więc posiłek budowało się odwrotnie, niż spodziewa się wielu kucharzy: duża miska zupy i tylko trochę ryżu. Pędy bambusa, ryby słodkowodne i łyżka prażonego ryżu dla gęstości zamieniały to, co dawał las, w coś, co syciło wszystkich przy stole. Nikt nie zapisał, kiedy ta zupa powstała; talabaw żyje w pamięci wiosek i w garnku.
Pędy bambusa są kręgosłupem potrawy i podporządkowują się porze roku. Świeże młode pędy idą do garnka, dopóki wyrastają, a gdy sezon się kończy, kucharki Karenów sięgają po pędy kiszone. Pędy z gigantycznego bambusa ceni się za słodycz.

Jeden garnek, wiele domów
Każdy dom ma swoje talabaw. Jedni gotują je gęste, prawie jak potrawkę, inni trzymają się czystego bulionu. Spiżarnia możliwych dodatków jest szeroka: pasta rybna, zielone chili, okra, trawa cytrynowa, liście moringi (drzewa chrzanowego) i akacji pnącej, ser sojowy, woda tamaryndowa, kilka strzępów mięsa albo owoców morza. Wersja poniżej trzyma się rdzenia: prażony ryż dla gęstości, bambus dla chrupnięcia i ryba dla aromatu, a w garnku nie ma ani kropli oleju.
Talabaw zalicza się do najbardziej znanych zup w Mjanmie i stoi w centrum kuchni Karenów. 8 lipca 2018 roku Mjanmańskie Stowarzyszenie Restauracji i rząd stanu Kayin zorganizowały w Hpa-an, w hali Zwekabin, pierwsze targi tradycyjnej kuchni karenijskiej, których sercem był konkurs gotowania talabaw. Ówczesna szefowa rządu stanu, Nang Khin Htwe Myint, namawiała odwiedzających, żeby jedzenie tej zupy weszło im w nawyk.
Czym różni się od mohingi
Czytelnicy, którzy znają mohingę ze środkowej Mjanmy, rozpoznają ten sam pomysł: zupa, której gęstość daje skrobia. Mohinga opiera się na mące z ciecierzycy, talabaw czerpie głębię z ryżu prażonego na złoto, a kolor tego prażenia decyduje o tym, jak głęboko smakuje zupa. Więcej potraw z tego kraju znajdziesz na stronie Mjanmy.
Talabaw zapisuje się też jako talapaw, a czasem nazywa się je Takapaw. Po birmańsku pisze się တာလပေါ, a w języku s'gaw karen တၢ်လပီၣ်. W języku karen nazwa znaczy „wielka zupa".
Składniki (liczba porcji: 3)

Po łyżce jednego i drugiego nadaje talabaw jego kształt: słone i słodkie na tym samym poziomie, a pieprz na wierzchu. Odetnij cukier, a zielone, ostre ostrze bambusa wyjdzie na pierwszy plan. Smakuj dopiero wtedy, gdy oba są już w garnku.
Talabaw zawiera rybę, a sos rybny robi się z ryby. Nie jest odpowiednie dla osób z alergią na ryby.
Sprzęt
- Ciężka, sucha patelnia do prażenia ryżu
- Ciężki, głęboki garnek do zupy
- Drugi garnek z pokrywką do gotowania pędów bambusa
- Mała miska i łyżka do rozmieszania ryżowej zawiesiny
- Łyżka cedzakowa lub sito
- Patelnie grillowe lub grill do ryby
- Moździerz, tylko jeśli zaczynasz od całych ziaren ryżu
- Chochla i głębokie miski do podania
Zakupy i zamienniki
Pędy bambusa w zalewie w saszetce albo puszce to najłatwiejszy zakup i najbezpieczniejszy wybór. Są już przetworzone i zawierają bardzo mało tego naturalnego związku, przez który surowe pędy są niebezpieczne. Ma je każdy sklep azjatycki, a wiele zwykłych supermarketów też. Świeże surowe pędy też się nadają, pod warunkiem że dasz im pełne obranie i gotowanie z kroku 3 poniżej.
Wężogłów to ryba słodkowodna i poza swoimi rodzimymi wodami trudno go dostać. Filet z jędrnej białej ryby ze stoiska rybnego zastępuje go dobrze. Tracisz część słodkowodnego aromatu, a grillowanie ryby, aż złapie trochę koloru, przywraca prażoną nutę, która wypełnia tę lukę.
Ryż w talabaw jest tłuczony, a potem podgrzewany na suchej patelni. Zwykła mąka ryżowa (z ryżu niekleistego) prażona na patelni daje podobny efekt przy znacznie mniejszym wysiłku. Sos rybny kupisz w każdym sklepie azjatyckim; marki różnią się słonością, więc spróbuj, zanim dodasz więcej. Zwykła bazylia ze supermarketu to właściwe zioło.
Co musi zostać, żeby zupa smakowała jak talabaw: prażony ryż, chrupnięcie bambusa, ryba oraz sos rybny, cukier i pieprz razem. Rodzaj ryby to jedyna rzecz, z której za granicą możesz zrezygnować.
Przygotowanie
Praca biegnie w trzech osobnych miejscach, zanim wszystko się spotka. Ryżowa baza trafia do garnka pierwsza i może sobie łagodnie mrugać, podczas gdy pędy bambusa gotują się w swoim garnku, a ryba nabiera koloru na patelni. Kiedy wszystko jest gotowe, zupa składa się szybko, a bazylia wchodzi już po zdjęciu z ognia.
Blada mąka ryżowa smakuje surowym ryżem i zostawia bulion płaski. Praż dalej, aż będzie głęboko złota i pachniała popcornem. Kolor prażenia ustala głębię całego garnka.
Surowe pędy bambusa zawierają taksyfilinę, związek, który uwalnia cyjanek, a najwięcej jest go w górnej jednej trzeciej pędu. Obranie, cienkie pokrojenie i potem gotowanie pozwalają większości uciec: gotowanie pokrojonych pędów przez 15 minut zmniejsza go o około 91%. Surowe pędy gotuj w lekko osolonej wodzie przez pełne 15 minut (8 do 10 minut to najkrótszy zalecany czas dla pokrojonych pędów). Zawsze wylewaj wodę z gotowania i nigdy nie używaj jej do zupy.
Ryba wrzucona surowa do mruczącej, gęstniejącej zupy rozlatuje się na płatki, które płyną przez każdą miskę. Krótki grill ściąga powierzchnię, dzięki czemu kawałki trzymają się razem i dodają prażoną nutę.
Kiedy coś nie wychodzi
| Co widzisz | Dlaczego | Co zrobić |
|---|---|---|
| Grudki mąki ryżowej w bulionie | Proszek wsypano do garnka na sucho i zasechł we wrzątku | Następnym razem zawsze rozrób go najpierw w zimnej wodzie. Teraz przyciśnij grudki łyżką do ścianki garnka i mieszaj, gdy zupa mruga |
| Zupa smakuje surowym ryżem i brakuje jej głębi | Ryż był za słabo prażony | Praż proszek, aż będzie głęboko złoty i pachniał popcornem. Blady proszek nie nadrobi tego później |
| Bambus jest twardy, smakuje zielono albo zostawia na języku mrowienie lub gorycz | Pędy nie były dość długo gotowane | Zatrzymaj się i nie jedz ich. Włóż je ponownie do świeżej wrzącej wody i gotuj do miękkości, potem tę wodę wylej. Surowym pędom daj pełne 15 minut |
| Ryba rozpadła się na płatki w całej zupie | Poszła do garnka surowa albo zupę mocno mieszano | Najpierw grilluj rybę, dodaj ją późno i mieszaj, podnosząc od dna |
| Bazylia zrobiła się ciemna i straciła zapach | Pogotowała się na ogniu | Rozrzucaj bazylię tylko po wyłączeniu ognia |
Podanie, warianty i resztki
Przy stole
Postaw garnek na środku stołu i pozwól każdemu nabrać sobie miskę. Te ilości dają trzy obfite miski zupy z małą porcją ryżu obok — proporcję, która wyrosła z oszczędzania ryżu. Każdą łyżkę ryżu je się z dużą ilością bulionu. Jeśli lubisz ostro, wystaw spodek z pokrojonym zielonym chili i drugi z pastą rybną, żeby każdy mógł sobie dodać podczas jedzenia; oba należą do spiżarni Karenów i trzymają sam garnek łagodny dla wszystkich.


Warianty
- Wersja z kurczakiem. Nowoczesny sposób używa mięsa z udka bez kości, duszonego z szalotkami, czosnkiem, trawą cytrynową i suszonymi płatkami chili, a na koniec z zieleniną, przepołowionymi zielonymi chili i kolendrą. Kurczak czyni bulion okrąglejszym i mniej rybnym. W wersji wiejskiej tłuczona suszona ryba zastępuje kurczaka, co przywraca głębszy, bardziej słony smak ryby.
- Więcej zieleniny. Okra, trawa cytrynowa, liście moringi, liście akacji pnącej, ser sojowy albo odrobina wody tamaryndowej — wszystko to należy do talabaw. Okra zagęszcza zupę dodatkowo, trawa cytrynowa ją podnosi, a tamaryndowiec ciągnie ją w kwaśną stronę.
- Wersja z olejem. Niektórzy kucharze kayin rozgniatają cebulę i czosnek płaską stroną noża, smażą je na gorącym oleju, wlewają zawiesinę ryżową i gotują mocno, zanim dodadzą pędy i grillowaną rybę. Efekt jest bogatszy, ze smakiem przesmażonych aromatów. Ci kucharze dodają też wodę z gotowania bambusa jako wywar; trzymaj się tutaj zasady bezpieczeństwa i zawsze tę wodę wylewaj.
- Kiszone pędy i żaba. Poza sezonem kucharki Karenów używają pędów bambusa kiszonych mlekowo, które dają zupie kwaśny akcent. W porze deszczowej mięso grillowanej żaby czasem zastępuje rybę. Ta kuchnia trzyma się pędów w zalewie i ryby.
Resztki
Talabaw jest najlepsze w momencie, gdy wchodzi bazylia. Ostudź resztki, a potem przykryj je i wstaw do lodówki bez zwłoki. Ryżowe zagęszczenie tężeje w chłodzie, więc przy podgrzewaniu dodaj gorącej wody i mieszaj, aż zupa znów będzie luźna i parująca na wskroś.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę prażyć całe ziarna ryżu zamiast mąki?
Tak. Praż ziarna na suchej patelni w ten sam sposób, aż będą głęboko złote i pachnące, ostudź, a potem zmiel grubo w moździerzu albo młynku. Celuj w konsystencję między piaskiem a mąką. Niektórzy kucharze używają do tego ryżu kleistego, co daje nieco jedwabistszą gęstość.
Co to jest zwykła łyżka?
To zwykła łyżka, którą jesz, a nie łyżka miarowa. Dwie takie, nabrane po ludzku, dają zupie jej gęstość. Jeśli zupa wyjdzie gęstsza, niż lubisz, rozluźnij ją gorącą wodą; jeśli jest rzadka, pogotuj ją trochę dłużej.
Czy talabaw jest ostre?
Ta wersja nie: jej ostrze pochodzi z pieprzu. Wiele domów Karenów dodaje zielone chili, do garnka albo obok. Podanie chili na stole pozwala każdemu zdecydować.
Dlaczego nigdy o nim nie słyszałem?
Przez długi czas talabaw gotowano głównie w domach Karenów i mało kto znał je gdzie indziej, nawet w samej Mjanmie. Wydarzenia takie jak targi kuchni karenijskiej w Hpa-an w 2018 roku przyniosły je szerszej publiczności, a dziś liczy się wśród najbardziej znanych zup w kraju.








