Słoiki stają w kartonie jeden obok drugiego, a ty dolewasz wokół nich ciepłą wodę, aż sięgnie dwóch trzecich wysokości szkła. Przykrywasz wszystko ściereczką i zostawiasz w spokoju. Kiedy później wyjmiesz z lodówki zimny słoik, powierzchnia jest lśniąca i kremowa, o ton cieplejsza niż biała. Łyżka wchodzi bez oporu i zostawia za sobą miękką bruzdę. To sữa chua, wietnamski jogurt robiony w domu: słodki od mleka skondensowanego, gęsty, wystarczająco kwaśny, żeby cię obudzić, i delikatniejszy niż jogurt, jaki zna większość zachodnich kucharzy.
Słodki, kwaśny i miękki: jogurt z Wietnamu w słoiczkach
Nazwa jest prosta. Sữa znaczy mleko, a chua — kwaśne, więc samo słowo oznacza po prostu jogurt. Na południu mówi się też da ua. W domu i w sklepach chodzi jednak zwykle o jedną konkretną rzecz: mleko osłodzone mlekiem skondensowanym, zaszczepione łyżką jogurtu naturalnego i ścięte w małych słoiczkach. Właśnie taki jogurt powstaje z tego przepisu.
To mleko skondensowane odróżnia go od innych jogurtów. Cała słodycz pochodzi z puszki i w żadnym momencie nie dodaje się cukru. Ta gotowana, kremowa nuta mleka skondensowanego leży pod kwasem, dzięki czemu jogurt jest jednocześnie gęstszy i bardziej kwaśny niż zwykły jogurt naturalny. Zwykle tłumaczy się to tym, że mleko skondensowane było łatwiej dostępne niż świeże, więc to ono stało się podstawą. Zwykły zachodni jogurt naturalny nie zawiera mleka skondensowanego. Indyjski shrikhand to jogurt odsączony i dosładzany dopiero na końcu, bez etapu fermentacji.
Konsystencja jest miękka, taka że je się ją łyżką, luźniejsza niż w jogurcie ścinanym po amerykańsku. Taki właśnie ma być wietnamski jogurt. Niektórzy kucharze dodają agar, żeby go bardziej usztywnić, ale to kwestia gustu, a nie standard. W domu sữa chua podaje się schłodzone na śniadanie albo jako przekąskę. Sklepy sprzedają je w słoiczkach, a jest też wersja mrożona w foliowych woreczkach, którą je się jak lody.
Obie nazwy oznaczają ten sam jogurt. Sữa chua (mleko + kwaśne) to ogólne wietnamskie słowo, a da ua używa się także na południu. Jeśli szukasz przepisów albo robisz zakupy w wietnamskim sklepie, wypróbuj obie.
Ba Vì, mleczne wzgórza pod Hanoi
Wietnamska historia mleczarstwa skupia się wokół Ba Vì, na obrzeżach Hanoi. Francuzi zaczęli tam hodować bydło mleczne na początku XX wieku. W latach 50. i 60. miejsce to stało się centrum krajowej hodowli zwierząt i do dziś produkuje mleko oraz jogurt. Jak sam jogurt trafił po raz pierwszy do Wietnamu, nie jest do końca ustalone, choć często wiąże się to z francuskim okresem kolonialnym.
Najbardziej znanym jogurtem z Ba Vì jest sữa chua nếp cẩm: lekko kwaśny, naturalnie fermentowany jogurt z dodatkiem słodkiego, fermentowanego czarnego ryżu kleistego. Sprzedaje się go w słoiczkach o masie około 120 g. To osobne danie, inne niż zwykły jogurt z mleka skondensowanego z tego przepisu, ale pokazuje, jak bardzo zwyczajny jogurt w słoiku zadomowił się w wietnamskim jedzeniu. Aby zobaczyć, gdzie wypada pośród innych potraw, zajrzyj na stronę Wietnamu.
Składniki

Puszki mają różne pojemności w różnych krajach. W Wietnamie mleko odmierzają właśnie puszkami. Odważ 380 g mleka skondensowanego, a mleko odmierz dzbankiem. Dzięki temu słodycz i poziom ścięcia pozostaną takie same, niezależnie od tego, jaką puszkę kupisz.
Wszystkie trzy składniki to nabiał: mleko, mleko skondensowane i jogurt. Ten przepis nie ma wersji bez nabiału. Jogurty roślinne używają innych kultur i innej metody. Mleko skondensowane zawiera dużo cukru. Osoby z cukrzycą lub na diecie niskowęglowodanowej powinny skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem.
Sprzęt
- Waga kuchenna
- Termometr kuchenny: natychmiastowy albo przypinany
- Dwa rondle (albo jeden rondel i duża miska)
- Trzepaczka i silikonowa szpatułka
- Mała łyżka cedzakowa albo łyżka do zbierania piany
- Drobne sitko (opcjonalnie)
- Żaroodporne szklane słoiki z pokrywkami, o pojemności 150 ml każdy, około dziesięciu
- Garnek do gotowania słoików oraz szczypce albo długie pałeczki
- Styropianowa lodówka turystyczna z pokrywką albo głęboki garnek
- Czyste bawełniane ściereczki
Wybór i zamienniki
Mleko skondensowane to jedyny składnik, którego nie da się niczym zastąpić. Kupuj mleko skondensowane słodzone z działu z artykułami do pieczenia albo z półki z konserwami. Mleko zagęszczone niesłodzone bywa opisywane jako „niesłodzone mleko skondensowane”, ale to inny produkt: nie wnosi cukru, więc jogurt traci cały swój charakter. Jeśli masz mniej niż 380 g, użyj tego, co masz. Jogurt będzie mniej słodki i mniej gęsty. Mleko zostaw w pełnej ilości.
Do mleka użyj zwykłego pasteryzowanego mleka pełnego. Nigdy nie używaj mleka surowego. Mleko o niższej zawartości tłuszczu i odtworzone mleko w proszku też się ścinają, ale jogurt wychodzi wtedy miękki i o płytszym smaku. Na zaczyn wybierz jogurt naturalny bez cukru i bez dodatków smakowych i sprawdź, czy na etykiecie jest informacja o żywych i aktywnych kulturach. Jogurt słodzony albo owocowy nie nada się na zaczyn. Sprawdzi się też zaczyn jogurtowy w proszku, w ilości 5 g na 0,95 l mleka.
W Wietnamie jogurt czasem ścina się w foliowych woreczkach. W domu użyj szklanych słoików, które można wygotować i szczelnie zamknąć. Reszta metody zostaje bez zmian.
Przygotowanie
Cała praca jest na początku, potem głównie się czeka. Najpierw wygotuj słoiki, żeby były suche, zanim mleko będzie gotowe. Mleko dzieli się na dwie części. Jedna rozpuszcza mleko skondensowane na zimno, druga zostaje zagotowana i wlana, żeby w jednym ruchu doprowadzić wszystko do temperatury fermentacji. Potem słoiki stoją nietknięte w ciepłej kąpieli przez 6 do 8 godzin, a następnie trafiają do lodówki. Jeśli zaczniesz wieczorem, słoiki będą gotowe do schłodzenia na rano.
Gdy coś pójdzie nie tak
| Co widzisz | Dlaczego | Co zrobić |
|---|---|---|
| Mleko w ogóle się nie ścięło | Mleko było za gorące, gdy trafił do niego zaczyn, zaczyn był słaby albo kąpiel zbyt mocno ostygła | Wyrzuć to. Mleko, które się nie ścięło, prawdopodobnie złapało niewłaściwe bakterie. Następnym razem sprawdź, czy temperatura wynosi około 40 °C, zanim dodasz zaczyn, i użyj świeżego jogurtu naturalnego z żywymi kulturami |
| Bardzo kwaśny | Słoiki stały w cieple zbyt długo albo trafiły do lodówki za późno | Następnym razem sprawdź po 6 godzinach i schłodź, gdy tylko jogurt się zetnie |
| Wodnista serwatka na wierzchu | Słoiki stały w cieple zbyt długo albo ruszano nimi w czasie ścinania | Nie ruszaj kartonu. Serwatkę można wmieszać z powrotem, choć jogurt będzie kwaśniejszy |
| Dziury na powierzchni | Na mleku została piana | Starannie zbierz pianę po wmieszaniu zaczynu |
| Ziarnisty albo grudkowaty | Mleko skondensowane nie rozpuściło się całkowicie albo mieszanina była mocno mieszana po dodaniu zaczynu | W kroku 2 mieszaj, aż dno będzie gładkie, a potem mieszaj już tylko delikatnie |
| Pleśń albo jakikolwiek zapach inny niż czysty jogurt | Słoiki gotowały się zbyt krótko albo dostały się do nich niepożądane mikroorganizmy | Wyrzuć bez próbowania. Przed ponownym użyciem wygotuj słoiki jeszcze raz |
Podawanie, warianty i przechowywanie

Do stołu
Jedz go zimnego, prosto ze słoika albo przełóż łyżką do małej miseczki, na śniadanie albo po południu. Jest dość słodki, żeby jeść go samego. Na pełniejsze śniadanie dodaj do stołu kiwi, pitaję, jagody albo granolę. Owoce dodawaj dopiero przy podaniu, nigdy przed ścinaniem, bo kwas i sok z owoców zaburzają fermentację. Słoik, który wyszedł zbyt kwaśny, też smakuje lepiej z owocami i granolą.
Warianty
- Gęstszy, z agarem. Rozpuść odrobinę agaru zgodnie ze wskazówkami na opakowaniu i wmieszaj go do ciepłego mleka. Jogurt będzie bardziej zwarty, bliższy zachodniemu. To odejście od miękkiej wietnamskiej konsystencji, więc traktuj to jako osobisty wybór.
- Mleko o niższej zawartości tłuszczu. Też się zetnie, ale spodziewaj się miękkiego jogurtu z mniej gęstą nutą pod kwasem.
- Zaczyn w proszku. Użyj 5 g na 0,95 l mleka zamiast jogurtu naturalnego. Reszta metody zostaje bez zmian.
- Jeden duży pojemnik. Oszczędzasz na napełnianiu słoików, ale duży pojemnik dłużej chłodzi się w lodówce. Porcje wybieraj zawsze czystą łyżką.
Przechowywanie
Trzymaj zakręcone słoiki w lodówce w temperaturze 2–6 °C, na górnej półce, i zjedz je w ciągu 5 do 7 dni. Czasem podaje się dłuższe terminy, do trzech tygodni w temperaturze 4,4 °C lub niższej. W przypadku partii zrobionej w domu trzymaj się 5 do 7 dni. Lodówka nie zabija mikroorganizmów, więc każdy słoik trzymaj zamknięty i za każdym razem używaj czystej łyżki. Nie zamrażaj sữa chua: konsystencja się rozpadnie.
Gotuj słoiki i pokrywki 10 minut i używaj wyłącznie pasteryzowanego mleka. Wyrzuć każdy słoik z pleśnią lub nieprzyjemnym zapachem oraz każdą partię, która się nie ścięła. Nie mieszaj jej, żeby ją „uratować”. Kobiety w ciąży i karmiące piersią, osoby z osłabionym układem odpornościowym oraz każdy, kto karmi niemowlę, powinni porozmawiać z lekarzem lub pielęgniarką środowiskową, zanim zjedzą domowe sfermentowane mleko.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę użyć jogurtownicy zamiast kąpieli wodnej?
Tak. Wybierz ustawienie 40–43 °C. W stałych 43 °C jogurt ścina się w około 4 do 7 godzin, szybciej niż w kąpieli, która powoli stygnie. Zacznij sprawdzać wcześniej, niż robiłbyś to w kartonie.
Czy oddzieloną serwatkę można bezpiecznie wmieszać z powrotem?
Tak, o ile jogurt ma czysty zapach i nie ma na nim pleśni. Wmieszanie jej sprawia, że jogurt jest trochę rzadszy i kwaśniejszy. Dużo serwatki zwykle znaczy, że słoiki stały w cieple zbyt długo albo ruszano nimi w czasie ścinania.
Czy można go podgrzać albo wmieszać do gorących napojów?
Nie. Ciepło zabija kultury i sprawia, że jogurt rozdziela się na skrzep i serwatkę. Sữa chua je się na zimno.
Czy można ścinać go w foliowych woreczkach, jak wersje uliczne?
W Wietnamie używa się woreczków, ale w domu lepszym wyborem są szklane słoiki. Słoiki i pokrywki można przed każdą partią gotować 10 minut i szczelnie zamykać w lodówce. Foliowych woreczków nie da się tak wygotować.












